Contents
- 1 1. తానీషా జన్మ మరియు పాలన ప్రారంభం
- 2 2. సాంస్కృతిక వైభవం
- 3 3. ఔరంగజేబు దాడి మరియు వీర ప్రతిఘటన
- 4 4. గోల్కొండ వారసత్వం
- 5 5. తానీషా నుండి నేర్చుకోవలసిన పాఠాలు
- 6 6. అక్కన్న, మాదన్నల అద్భుత పరిపాలన
- 7 7. భక్త రామదాసు మరియు భద్రాచల శ్రీరామ అద్భుతం
- 8 8. గంగా-జమునీ తహజీబ్ (మత సామరస్యం)
- 9 9. ద్రోహం మరియు ఫతే దర్వాజా పతనం
- 10 10. రాజసం ఉట్టిపడే ముగింపు – దౌలతాబాద్లో బందీగా..
- 11 11. కుతుబ్ షాహీ సమాధుల్లో మిగిలిపోయిన ‘ఖాళీ సమాధి’
- 12 12. ముగింపు – చరిత్ర మరువని “తానీషా”
Abul Hasan Tana Shah History in Telugu చదవాలని మీరు అనుకుంటున్నారా? హైదరాబాద్ చరిత్రలో అత్యంత ప్రేమనీయమైన పాలకుడు అబుల్ హసన్ తానీషా. ప్రజలు ఆయనను “తానీషా” అని ఆప్యాయంగా పిలిచేవారు. ఆయన పాలనలో గోల్కొండ సల్తనత్ సాంస్కృతికంగా, ఆర్థికంగా వర్ధిల్లింది. ఔరంగజేబు దండయాత్రను ఆయన ఎలా ఎదుర్కొన్నాడో, ఆయన ప్రేమ కథ ఏమిటో తెలుసుకోండి.
1. తానీషా జన్మ మరియు పాలన ప్రారంభం
అబుల్ హసన్ తానీషా 1672లో గోల్కొండ సల్తనత్ సింహాసనం అధిష్టించాడు. ఆయన పూర్తి పేరు అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా. “తానీషా” అనేది ప్రజలు ఇచ్చిన ఆప్యాయ పేరు – అంటే “దైవకృప కలిగినవాడు” అని అర్థం. ఆయన గోల్కొండ సల్తనత్ యొక్క ఏడవ మరియు చివరి సుల్తాన్.
తానీషా పాలన మొదలుపెట్టినప్పుడు గోల్కొండ అత్యంత సమృద్ధమైన రాజ్యం. కోహినూర్ వజ్రం సహా ప్రపంచంలోనే అత్యంత విలువైన వజ్రాలు ఈ ప్రాంతం నుండే వచ్చేవి. గోల్కొండ బజారు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి. ఆ సమృద్ధి సుల్తాన్ తానీషా పాలనలో మరింత వర్ధిల్లింది.
తానీషా అత్యంత ఉదారుడు, కళాభిమాని. ఆయన ఆస్థానంలో కవులు, సంగీతకారులు, చిత్రకారులు విరివిగా ఉండేవారు. తెలుగు, ఉర్దూ, పర్షియన్ సాహిత్యాన్ని ఆయన పోషించాడు. తెలుగు కవులకు ఆయన ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత విశేషమైనది. “భాగ్మతి” అనే తెలుగు అమ్మాయిపై తానీషాకు ఎంత ప్రేమ ఉందంటే, ఆమె పేరున హైదరాబాద్ నగరమే ఏర్పాటు అయింది అని చెప్తారు.
2. సాంస్కృతిక వైభవం
తానీషా పాలనలో హైదరాబాద్ నగరం అభివృద్ధి చెందింది. చార్మినార్, మక్కా మసీదు ఆయన పూర్వికుల నిర్మాణాలే అయినా తానీషా పాలనలో అవి మరింత వైభవంగా మారాయి. గోల్కొండ కోట పరిధిలో అనేక నిర్మాణాలు జరిగాయి. గోల్కొండ కోట చరిత్ర గురించి మరింత చదవండి.
తానీషా వ్యాపారాన్ని ప్రోత్సహించాడు. గోల్కొండ వజ్రాల వ్యాపారం ఆయన పాలనలో అత్యంత లాభదాయకంగా ఉండేది. ఫ్రెంచ్, డచ్, బ్రిటిష్ వ్యాపారులు గోల్కొండకు వచ్చేవారు. ఆ వ్యాపార సంపద వల్ల రాజ్యం చాలా సంపన్నమైంది. ప్రజలకు తక్కువ పన్నులు, మంచి పరిపాలన అందించగలిగాడు.
3. ఔరంగజేబు దాడి మరియు వీర ప్రతిఘటన
మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు దక్షిణ భారతంలోని రాజ్యాలన్నింటినీ మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో కలుపుకోవాలని నిర్ణయించాడు. 1687లో ఔరంగజేబు స్వయంగా భారీ సేనతో గోల్కొండపై దాడికి వచ్చాడు. ఆ సమయంలో మొఘల్ సేన అత్యంత శక్తివంతంగా ఉంది.
తానీషా గోల్కొండ కోటలో ఉండి ఎనిమిది నెలలు పోరాడాడు. ఆ ఎనిమిది నెలలు గోల్కొండ కోట బిగుతుగా మూసుకుని ఉంది. తానీషా తన సైనికులను ధైర్యంగా నడిపించాడు. శత్రువులు కోటను ఎంత ప్రయత్నించినా పట్టుకోలేకపోయారు. ఎనిమిది నెలల పోరాటం – ఇది ఔరంగజేబు వంటి మహా శక్తి ముందు చిన్న రాజ్యం చేసిన అపూర్వమైన ప్రతిఘటన. తానీషా గురించి మరింత చదవండి.
చివరకు కోట లోపల ఒక వ్యక్తి శత్రువులతో కుమ్మక్కై రహస్య మార్గంలో తలుపు తెరిచాడు. అప్పుడు మొఘల్ సేన లోపలికి వచ్చింది. తానీషా బందీ అయ్యాడు. ఔరంగజేబు ఆయనను దౌలతాబాద్ కోటలో ఖైదు చేశాడు. అక్కడ తానీషా 1704లో మరణించాడు. అంతటి ఔదార్యంగల, ప్రేమించే పాలకుడు ఖైదులో మరణించడం చరిత్రలో అత్యంత విషాదకరమైన ముగింపు.
4. గోల్కొండ వారసత్వం
తానీషా పాలన ముగిసినా గోల్కొండ వారసత్వం నేటికీ జీవిస్తోంది. గోల్కొండ కోట హైదరాబాద్ ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రం. రాత్రి వేళ అక్కడ జరిగే లైట్ అండ్ సౌండ్ షో వేలాది మంది చూస్తారు. చార్మినార్ ప్రపంచ ప్రసిద్ధ నిర్మాణం. హైదరాబాద్ నగరం వ్యాపార, సాంస్కృతిక కేంద్రంగా నేటికీ వర్ధిల్లుతోంది – ఇందుకు గోల్కొండ పాలకుల పాదు చేసిన పునాది కారణం.
5. తానీషా నుండి నేర్చుకోవలసిన పాఠాలు
ఈ Abul Hasan Tana Shah History in Telugu కథ నేర్పే పాఠం – మంచి పాలకుడు అంటే ప్రజలను ప్రేమించే వ్యక్తి. తానీషా ఉదారంగా, న్యాయంగా పాలించాడు. ఆర్థికంగా అత్యంత సమృద్ధిగా ఉండి కూడా ప్రజలపై అధిక పన్నులు వేయలేదు. రెండవ పాఠం – సంస్కృతి, కళలను పోషించడం రాష్ట్ర గొప్పతనాన్ని పెంచుతుంది. తానీషా పాలనలో వికసించిన కళ, సాహిత్యం నేటికీ మనల్ని ఆకట్టుకుంటున్నాయి.
6. అక్కన్న, మాదన్నల అద్భుత పరిపాలన
అబుల్ హసన్ తానీషా పరిపాలనలో అత్యంత ముఖ్యమైన మరియు గొప్ప విషయం ఏమిటంటే, ఆయన తన రాజ్యంలో ఉన్నత పదవులను కేవలం ముస్లింలకే పరిమితం చేయకుండా, స్థానిక తెలుగు వారికి కూడా అప్పగించడం. ఆయన తన సామ్రాజ్యంలో అత్యున్నత పదవులైన ప్రధాన మంత్రి (పేష్వా) మరియు సైన్యాధ్యక్ష పదవులను ‘అక్కన్న’, ‘మాదన్న’ అనే ఇద్దరు తెలుగు బ్రాహ్మణ సోదరులకు ఇచ్చాడు. మాదన్న తన అద్భుతమైన తెలివితేటలతో, రాజనీతితో గోల్కొండ ఖజానాను సిరులతో నింపాడు. అక్కన్న సైన్యాన్ని పటిష్టంగా తీర్చిదిద్దాడు. వీరు పన్నుల వసూళ్లలో ఎలాంటి పక్షపాతం లేకుండా, పారదర్శకంగా వ్యవహరించేవారు. ఒక ముస్లిం సుల్తాన్ తన రాజ్య భారాన్ని ఇద్దరు హిందూ సోదరుల భుజాలపై పెట్టడం అనేది ఆ కాలంలో అత్యంత అరుదైన మరియు గొప్ప మత సామరస్యానికి ప్రతీక. వీరి పరిపాలనలోనే గోల్కొండ రాజ్యం ఆర్థికంగా తన స్వర్ణయుగాన్ని చూసింది.
7. భక్త రామదాసు మరియు భద్రాచల శ్రీరామ అద్భుతం
తానీషా జీవితంలో మరువలేని, అత్యంత ప్రసిద్ధమైన చారిత్రక ఘట్టం ‘భక్త రామదాసు’ ఉదంతం. ప్రధాన మంత్రి మాదన్న మేనల్లుడైన కంచర్ల గోపన్నను తానీషా పాల్వంచ పరగణాకు (నేటి భద్రాచలం ప్రాంతం) తహసీల్దార్గా నియమించాడు. గోపన్న గొప్ప శ్రీరామ భక్తుడు. ప్రభుత్వ ఖజానాకు చేరాల్సిన సుమారు ఆరు లక్షల వరహాల పన్ను డబ్బును గోపన్న భద్రాచలంలో శ్రీరామచంద్రుడికి అద్భుతమైన ఆలయం నిర్మించడానికి, స్వామివారికి ఆభరణాలు చేయించడానికి ఉపయోగించాడు. ఈ విషయం తెలుసుకున్న తానీషా, ప్రభుత్వ ధనాన్ని దుర్వినియోగం చేశాడన్న నేరంపై గోపన్నను గోల్కొండ కోటలోని చీకటి కారాగారంలో బంధించాడు. గోపన్నకు కఠినమైన శిక్షలు విధించారు. ఆ కారాగారంలోనే గోపన్న శ్రీరాముని కీర్తిస్తూ ఎన్నో అద్భుతమైన కీర్తనలు పాడాడు, ఆయనే ‘భక్త రామదాసు’గా చరిత్రకెక్కాడు.
సుమారు 12 సంవత్సరాల పాటు రామదాసు జైలులో ఉన్న తర్వాత ఒక అద్భుతం జరిగింది. ఒకరోజు రాత్రి ఇద్దరు యువకులు తానీషా నిద్రపోతున్న గదిలోకి ప్రవేశించి, తమ పేర్లు ‘రామోజీ, లక్ష్మోజీ’ అని పరిచయం చేసుకుని, రామదాసు బాకీ పడిన ఆరు లక్షల రామ మాడలను (బంగారు నాణేలను) సుల్తాన్ కు చెల్లించి రసీదు తీసుకున్నారు. ఉదయం నిద్రలేచిన తానీషా, ఆ నాణేలపై ఉన్న శ్రీరామ పట్టాభిషేక ముద్రలను చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. సాక్షాత్తూ ఆ శ్రీరామచంద్రుడే వచ్చి తన భక్తుడి అప్పు తీర్చాడని గ్రహించి, పరుగెత్తుకుంటూ వెళ్లి రామదాసును స్వయంగా జైలు నుండి విడుదల చేశాడు. రామదాసుకు పాదాభివందనం చేసి, ఆయన భక్తిని కొనియాడాడు. ఆనాటి నుండి ప్రతి ఏటా శ్రీరామనవమి రోజున భద్రాచలం రాముడి కల్యాణానికి గోల్కొండ నవాబుల తరపున ముత్యాల తలంబ్రాలు పంపే సంప్రదాయాన్ని తానీషా ప్రారంభించాడు. ఆ సంప్రదాయం నేటికీ తెలంగాణ ప్రభుత్వం కొనసాగిస్తుండటం విశేషం.
8. గంగా-జమునీ తహజీబ్ (మత సామరస్యం)
హైదరాబాద్ సంస్కృతికి వెన్నెముకగా నిలిచే ‘గంగా-జమునీ తహజీబ్’ (హిందూ-ముస్లింల సహజీవనం మరియు ఐక్యత) కు అసలైన పునాది వేసింది కుతుబ్ షాహీ రాజులే, అందులో ప్రత్యేకంగా తానీషా పేరు ముందుంటుంది. ఆయన ఆస్థానంలో రంజాన్, ఈద్ పండుగలతో పాటు దసరా, దీపావళి, మరియు ఉగాది పండుగలను కూడా అంతే ఘనంగా జరుపుకునేవారు. తానీషా స్వయంగా హిందూ పండుగల్లో పాల్గొనేవాడు. మొహర్రం మాసంలో హిందువులు కూడా పీర్లను ఎత్తుకుని ఉత్సవాల్లో పాల్గొనే సంప్రదాయం ఆయన కాలంలోనే బలపడింది. మతం అనేది దేవుడికి, మనిషికి మధ్య ఉండే వ్యక్తిగత విషయమని, పాలనలో దానికి చోటు లేదని ఆయన నమ్మాడు. అందుకే ఆయన హిందూ ప్రజలకు కూడా ఆరాధ్యుడయ్యాడు.
9. ద్రోహం మరియు ఫతే దర్వాజా పతనం
మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు దండయాత్ర చేసినప్పుడు గోల్కొండ సైన్యం చూపిన వీరోచిత పోరాటం చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించబడింది. ఔరంగజేబు సైన్యం లక్షల్లో ఉన్నప్పటికీ, ఎనిమిది నెలల పాటు వారు గోల్కొండ కోట లోపలికి కనీసం అడుగు కూడా పెట్టలేకపోయారు. మొఘల్ ఫిరంగులు కోట గోడలను ఏమాత్రం కదిలించలేకపోయాయి. తాను యుద్ధంలో గెలవలేనని గ్రహించిన ఔరంగజేబు, కుటిల నీతికి తెరతీశాడు. తానీషా సైన్యంలో అత్యంత నమ్మకస్తుడిగా పేరున్న ‘అబ్దుల్లా ఖాన్ పానీ’ (సర్ అంజాద్ ఖాన్) అనే సైనికాధికారికి భారీగా లంచం, పదవులు ఆశచూపాడు. ఆ దేశద్రోహి రాత్రికి రాత్రే కోట వెనుక భాగంలో ఉన్న ‘ఖిడ్కీ దర్వాజా’ (చిన్న తలుపు) ను రహస్యంగా తెరిచాడు. అలా దొంగచాటుగా మొఘల్ సైన్యం కోటలోకి ప్రవేశించింది. ఆ ద్రోహం జరగకపోయి ఉంటే గోల్కొండను జయించడం ఔరంగజేబు తరం అయ్యేది కాదు.
10. రాజసం ఉట్టిపడే ముగింపు – దౌలతాబాద్లో బందీగా..
మొఘల్ సైన్యం కోటలోకి ప్రవేశించిన విషయం తెలిసినప్పుడు తానీషా ఏమాత్రం భయపడలేదు. పారిపోవడానికి ప్రయత్నించలేదు. అప్పుడు ఆయన తన ఉదయం ఆహారం (బ్రేక్ ఫాస్ట్) తీసుకుంటున్నాడు. శత్రు సైనికులు తనను బంధించడానికి వచ్చినప్పుడు కూడా అత్యంత ప్రశాంతంగా తన భోజనం పూర్తి చేసి, వారితో పాటు వెళ్ళడానికి సిద్ధమయ్యాడు. “ఇది అల్లాహ్ (దేవుడి) ఇచ్ఛ. ఆయన నాకు రాజ్యభోగాలు ఇచ్చాడు, ఇప్పుడు ఈ కష్టాన్ని ఇచ్చాడు. రెండింటినీ నేను సమానంగానే స్వీకరిస్తాను” అని ఆయన చెప్పిన మాటలు ఆయనలోని స్థితప్రజ్ఞతను, రాజసాన్ని చూపిస్తాయి. బందీగా ఉన్నప్పుడు కూడా ఆయన ముఖంలో చిరునవ్వు చెరగలేదు.
తానీషాను ఔరంగజేబు మహారాష్ట్రలోని దౌలతాబాద్ కోటలో బందీగా ఉంచాడు. సుమారు 14 సంవత్సరాల పాటు ఆయన ఆ చీకటి గదుల్లోనే అత్యంత సాధారణ జీవితం గడిపాడు. ఒకప్పుడు ప్రపంచానికే వజ్రాలు పంచిన చక్రవర్తి, చివరకు ఒంటరిగా, ఎలాంటి రాజభోగాలు లేకుండా 1704 లో దౌలతాబాద్లోనే తుదిశ్వాస విడిచాడు.
11. కుతుబ్ షాహీ సమాధుల్లో మిగిలిపోయిన ‘ఖాళీ సమాధి’
హైదరాబాద్ లోని గోల్కొండ కోట సమీపంలో ఉన్న ‘కుతుబ్ షాహీ టూంబ్స్’ (సమాధులు) ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందినవి. కుతుబ్ షాహీ వంశానికి చెందిన రాజులందరి సమాధులు ఒకే చోట అత్యంత సుందరమైన కట్టడాలుగా నిర్మించబడ్డాయి. తానీషా కూడా తన కోసం ఒక అద్భుతమైన సమాధిని అక్కడ ముందుగానే నిర్మించుకున్నాడు. కానీ ఆయన దౌలతాబాద్లో ఖైదీగా మరణించడం వల్ల, ఆయన భౌతిక కాయాన్ని ఖుల్దాబాద్ (మహారాష్ట్ర) లోనే ఖననం చేశారు. నేటికీ హైదరాబాద్ లోని కుతుబ్ షాహీ సమాధుల్లో తానీషా కోసం కట్టిన సమాధి ఖాళీగా ఉండిపోయి, చూసేవారి కంట కన్నీరు తెప్పిస్తుంది. ఆయన భౌతిక కాయం అక్కడ లేకపోయినా, ఆయన ఆత్మ మాత్రం గోల్కొండ కోట చుట్టూనే తిరుగుతుందని స్థానికులు బలంగా నమ్ముతారు.
12. ముగింపు – చరిత్ర మరువని “తానీషా”
చరిత్ర ఎప్పుడూ గెలిచిన వాళ్ల పక్షానే నిలబడుతుంది అంటారు. కానీ అబుల్ హసన్ తానీషా విషయంలో ఆ మాట అబద్ధం. ఔరంగజేబు యుద్ధంలో గెలిచి ఉండవచ్చు, కానీ ప్రజల హృదయాలను గెలుచుకున్నది మాత్రం తానీషానే. వజ్రాల వ్యాపారంతో రాజ్యాన్ని సిరిసంపదలతో తులతూగేలా చేయడం, తెలుగు భాషను, సంస్కృతిని గుండెలకు హత్తుకోవడం, హిందూ-ముస్లింల మధ్య విడదీయరాని బంధాన్ని ఏర్పరచడం – ఇవన్నీ తానీషాను హైదరాబాద్ చరిత్రలో ఒక చిరస్మరణీయమైన చక్రవర్తిగా నిలబెట్టాయి. గోల్కొండ కోట రాళ్లు ఉన్నంత కాలం, భద్రాచలం రామయ్య కీర్తనలు వినిపిస్తున్నంత కాలం తానీషా పేరు తెలుగు నేల మీద మార్మోగుతూనే ఉంటుంది.
మరిన్ని చరిత్ర కథలు చదవాలంటే మా History & Biographies చూడండి. మరిన్ని స్ఫూర్తి కథలు కావాలంటే మా Moral Stories చదవండి.
